Kolekcja Narodowa Rodzaju Tilia została zatwierdzona 13 sierpnia 2024 r. przez Komisję ds. Kolekcji Narodowych Polskiego Towarzystwa Dendrologicznego. Znajduje się ona w Arboretum w Chwalęcicach k/Gorzowa Wielkopolskiego.
Oznaczenia gatunków przeprowadzono na podstawie klucza opublikowanego przez International Dendrology Society2) oraz monografii Donalda Pigotta1) wydanej w 2011 roku, który w ramach rodzaju Tilia wyróżnił 23 gatunki i 14 podgatunków. Jedynym odstępstwem od podziału zaproponowanego przez Pigotta jest niewyróżnianie jako osobnego północnoamerykańskiego gatunku Tilia caroliniana, z 3 podgatunkami, który został określony jako odmiana geograficzna – Tilia americana var. caroliniana. Wyróżnianie w Ameryce Północnej tylko jednego, za to bardzo zróżnicowanego gatunku jest uzasadnione badaniami wielu autorów, między innymi Jamesa Hardina3). Po tej poprawce liczba uznanych gatunków wynosi 22, podgatunków - 11.
Po opublikowaniu monografii Pigotta lipy z północnego Iranu były przedmiotem wnikliwych badań dwóch zespołów miejscowych botaników. Pierwszy z nich wyróżnił na podstawie różnic morfologicznych dwa nowe gatunki występujące w paśmie górskim Elburs (pers. Alborz). Drugi zespół wyróżnił na podstawie badań genetycznych gatunek Tilia hyrcana.
W kolekcji funkcjonującej pod nazwą Ogród Stu Lip znajduje 163 taksony (stan na grudzień 2024), w tym 23 gatunki (łącznie z T. hyrcana) i 6 podgatunków.
W kolekcji rosną trudne do utrzymania w naszych warunkach klimatycznych:
- pochodząca z chłodnego klimatu kontynentalnego Tilia mandshurica,
- pochodząca z gór Meksyku Tilia americana var. mexicana
- pochodząca z południowych Chin i Wietnamu Tilia endochrysea.
Wykaz taksonów wg kryterium pochodzenia geograficznego.
Wykaz gatunków z liczbą taksonów (* oznaczone odmiany uprawne):
Obecnie w kolekcji prowadzone są we współpracy z podmiotami naukowymi badania naukowe dotyczące rozmnażania oraz wzrostu lip w warunkach klimatycznych Środkowej Europy.
Prowadzimy tu również obserwacje fonologiczne oraz oblotu pszczół poszczególnych taksonów lip. Rozmnażamy lipy również generatywnie, głównie z nasion zebranych w kolekcji dokonując próby selekcji okazów rozpoczynających kwitnienie w młodym wieku oraz dobrze dostosowanych do warunków klimatycznych.
Obecnie dużo uwagi poświęcamy lipom uzyskującym niewielkie rozmiary umożliwiające ich uprawę w "ogrodach kieszonkowych".
Tekst i zdjęcia: Marek Pogorzelec
Nota prawna
Artykuł "Kolekcja Narodowa Rodzaju Tilia" (tekst i materiały graficzne) objęty jest licencją CC BY (Uznanie autorstwa). Zezwalam na kopiowanie, dowolne wykorzystanie utworu (kopiowanie, modyfikowanie, rozpowszechnianie) w celach komercyjnych i niekomercyjnych, pod warunkiem, podania nazwiska autora i linku do publikacji źródłowej.
Bibliografia
1) Lime-Trees and Basswoods: A Biological Monograph of the Genus Tilia, Pigott Donald, Cambridge University Press, 2011
2) Trees end Shrubs Online - International Dendrology Society, dostęp 4/2021 (https://treesandshrubsonline.org/)
3) James W. Hardin, Variation Patterns and Recognition of Varieties of Tilia americana s.l., American Society of Plant Taxonomists, 1990